Nieuwjaarstoespraak Protestantse Kerk Amsterdam 2012

Charlotte Venema, voorzitter van de Algemene Kerkenraad, sprak op 20 januari 2012 haar nieuwjaarstoespraak uit op de Nieuwjaarsontvangst in de Bethelkerk.

Zusters en broeders,
Kan dat wel, een nieuwjaarsreceptie op 20 januari met de maand februari al weer in zicht? Elkaar een voorspoedig 2012 toewensen, is dat niet inmiddels oud nieuws?  Volgens strengere etiquette mag dat tot hooguit 14 januari. U merkt, de Protestantse Kerk Amsterdam wil zich daar niet teveel aan storen en denkt pragmatisch. En toch schuilt er misschien wijsheid in dat voorschrift, want nieuwjaarswensen zijn aan slijtage onderhevig. Na ruim een week is het welletjes, dan weten we het wel. Het nieuwe, het frisse van die boodschap is er vanaf.

Hoe lang kun je iets nieuw vinden? Nieuw genoeg om er nog bij stil te staan? Bij een mijlpaal, dan lukt dat wel, is er een langere tijd een gevoel van ‘nieuw’, misschien iets om blij van te worden, misschien iets om argwanend naar te kijken en te hopen dat het slijten zal, de onwennigheid. En als er weinig is veranderd sinds vorig jaar, dan is 1 januari op zijn best nog dat frisse begin, maar gaan we daarna al gauw over tot de orde van de dag.  

Hoe lang kun je iets nieuw vinden? Nieuw genoeg om er nog bij stil te staan? Wij zijn hier bijeen onder de noemer van de PKA, en dat betekent -in meer of mindere mate- dat er ook een andere orde is, die ons bepaalt. Die ons telkens weer laat oefenen om dat eeuwenoude Verhaal, dat nog steeds gaat, en die vreemde en verontrustende Boodschap van de Mensenzoon  nieuws te blijven vinden. Voor onszelf en voor anderen.  
In dat gelovige perspectief, of we nu twijfelen, hardcore belijden of lijden aan vergeetachtigheid, in dat veelkleurige gelovige perspectief wil ik u, een maand na het geboortefeest van de Vredesvorst, namens de Algemene Kerkenraad en de Diaconie van de Protestantse Kerk van Amsterdam een gezegend 2012 wensen.

Beleidskader
Dames en heren, wat is nieuw? Uit het woordenboek haal ik: “wat nog niet lang bestaat”. Dat is, lijkt me, van toepassing op de Protestantse Kerk Amsterdam, de PKA. Tenminste, als organisatievorm. De PKA bestaat sinds 2005.Vorig jaar is voor een tweede maal gezamenlijk beleid door de AK vastgelegd. Ook betrekkelijk nieuw nog. Het is uiteindelijk een beleidskader geworden voor de komende vijf jaar, dat wel richting geeft, maar nog geen actiepunten en afspraken omvat. Dat is getrouw aan de aard van de PKA: kleur en invulling krijgt het vanuit de twintig wijkgemeenten. Daarbij ondersteunen gedreven beroepskrachten van het Kerkelijk Bureau en het Diaconale Bureau samen met de kerngroepen de wijken. Ook geven ze vorm aan stedelijke activiteiten en samenwerking met andere organisaties, seculier en religieus.
Een beleidskader, geen plan, is ook een goede afspiegeling van de realiteit: we zijn onderweg en willen leren van wat we onderweg tegenkomen. En het is ambitieus, want we willen vernieuwen, niet omdat anders beter is, maar omdat we geloven dat de PKA samen met de Protestantse Diaconie in al haar veelkleurigheid een bijdrage kan everen aan het welzijn van de stad en haar mensen, die er al of niet met de juiste papieren wonen.  

Terugblik op 2011
Wat heeft 2011 ons gebracht? 2011, nog behoorlijk nieuw als ‘ oud jaar’... U heeft vast al het nodige aan terugblik verteerd via TV, radio en andere nieuwjaarsverhalen. Wat er in de wereld en in ons land gebeurde. Veel verontrustende zaken, soms opbeurende feiten.  En als toegift en opmaat voor 2012 veel dat blijft verontrusten. Die voortdurende onrust, over wat zich afspeelt en wat ons nog te wachten staat, economisch, politiek, het milieu, maakt mensen murw of wantrouwend. En het daagt ons uit, in ons eigen geloof, en ook als gemeenschap en organisatie. Wat willen wij voor anderen betekenen? Wat doen wij, zichtbaar of anoniem, voor en met anderen?  

Het afgelopen jaar was vol van activiteit en creativiteit. Zowel binnen de eigen gelederen als daarbuiten met andere bondgenoten en doelgroepen. Ik wil daar graag een greep uit doen.  Maar allereerst wil ik stilstaan bij de tragische dood van predikant Petra Kerssies in oktober. Velen van u kenden haar persoonlijk, via activiteiten die ze ontwikkelde voor het project Zin in Zuid, via haar preekbeurten in de stad. Haar gezin, familie en vrienden bidden we kracht toe voor dit nieuwe jaar. Het Moderamen inventariseert momenteel de mogelijkheden om het project Zin In Zuid voort te zetten. Wordt vervolgd!

Andere projecten in de stad, die vorig jaar verder groeiden en bloeiden zijn Zingeving Zuidas, Pionieren in Oud-West, Hebron, Westerwijk en Licht & Zinnig. De vijf Preken van de Leek zorgden voor lange rijen bij de ingang van de Doopsgezinde Kerk en afgeladen zalen.
Een project van weer een andere aard, KerkopIJburg, is bezig aan de opbouw van een nieuwe gemeente in De Binnenwaai. Het is een spannend proces van gemeenschapsvorming, dat open en toegankelijk voor de buurt wil zijn.  
In de Elthetogemeente nadert een nieuw wooncomplex bij de kerk zijn voltooiing. Er is  een leefgemeenschap gestart, die present en actief wil zijn in de buurt.
Al deze projecten zijn in het kader van stedelijke kerkvernieuwing ontwikkeld. Ze zijn divers in karakter, vorm en doelgroep. Sommige vinden in samenwerking met wijkgemeenten plaats en andere opereren zelfstandig. Om daarin gezamenlijkheid te ervaren als PKA is spannend. Toch zijn de vruchten er al van meer oefening in diversiteit; mensen zoeken elkaar op voor gesprek en zien elkaar als bondgenoten.

De Protestantse Diaconie Amsterdam heeft zich ook dit jaar in samenwerking met andere organisaties ingespannen om de positie te verbeteren van mensen in soms uitzichtloos lijkende situaties. Projecten die de Diaconie op dit moment ondersteunt zijn o.a. Het Wereldhuis en eenzaamheidsbestrijding. Op 26 januari wordt het juridisch steunpunt voor dak -en thuislozen officieel geopend. Over het project BurenNetwerk zal Wanda Huinink van de Diaconie straks iets meer vertellen.

Dan naar het hart van de PKA, de wijkgemeenten en hun groei en bloei. Naast de zondagse vieringen is er een veelkleurig aanbod van activiteiten, zoals theater, geloofscursus, Amnestywerk, concerten, kerkdiensten met politici, exposities, leeskringen,  interreligieuze dialoog en eten met de buurt. Dat alles zou niet mogelijk zijn zonder het werk van de vele vrijwilligers en de predikanten om de eigen gemeente te voeden,  buurtgenoten te ondersteunen en te inspireren, de financiën te verbeteren door bijvoorbeeld meer verhuur en de vele hand- en spandiensten achter de schermen om de boel draaiende te houden.

Stedelijke evenementen, zoals de Kerkennnacht en Gay Pride, werden goed bezocht. We zullen kritisch blijven op de balans tussen voorbereidingstijd en de belangstelling die het trekt, maar we constateren ook dat stedelijke presentie, ook via eenmalige acties, onze zichtbaarheid verhoogt, nieuwe samenwerkingspartners op het spoor komt en de bezoekers veel energie geeft.

Als uitdrukking en viering van onze geloofsgemeenschap is Hervormingsdag op 31 oktober inmiddels een traditie. Nog nieuw genoeg om elk jaar te verrassen qua aanpak en inhoud. Mag dat de traditie blijven. Ditmaal een spannende bijeenkomst over generaties en seizoenen: 250 deelnemers aten en spraken samen in de Westerkerk bij betoverend kaarslicht -iedereen leek bijna even jong-… Smaak -en spraakmaker was de documentaire Nu(l) Twintig, een kijk in hoofden en harten van 20-ers. Samenstellers Inger van Nes en Karel Smouter hebben hiermee het eerste jaar afgerond van hun onderzoeksproject rond 20-ers en hoe we als kerk in onze stad, in onze wijken, bij hun beleving aan kunnen sluiten. Ze zullen nog 1 jaar voor de PKA hun onderzoek voortzetten, daarbij gesteund door de kerngroep Jeugd en de jongerenwerkers van PACT.

Een wat weemoedig, maar wel feestelijk begin van diezelfde avond was de afscheidsreceptie van mijn onvolprezen voorganger Redmer Kuiken. Naast de vele dankbetuigingen kreeg hij voor zijn jarenlange inzet voor kerk en stad tot zijn eigen verrassing een lintje.
In diezelfde Westerkerk kreeg organist Jos van der Kooij afgelopen zomer overigens ook een lintje voor zijn onvermoeibare inzet voor kerk en muziek.
Van twintigers via lintjes naar ouderen, minder gek dan het lijkt, want je moet toch langer meedraaien om kans te maken op een lintje.

Ouderen, nog een leeftijdsgroep die in de schijnwerpers is gezet, omdat ze vragen opwerpt voor de kerk. Wat zijn ouderen voor mensen, wat doen ze, met hoeveel zijn ze? Krijgt deze groeiende groep, die vaak nog bijzonder actief is in kerk en stad, bijdetijdse aandacht en zorg? Wat kan er, ook gezien de beschikbare menskracht in wijkgemeenten aan passende aandacht georganiseerd worden? De speciale Taskforce Wijs met Grijs is vorig jaar uitgezonden in de stad om dit te onderzoeken. In maart a.s. zal zij haar rapport presenteren aan de AK. Wij zien uit naar de resultaten en adviezen!

Toekomst
En daarmee, beste mensen, kijken we al het nieuwe jaar in, de toekomst tegemoet. Een aantal nieuwe bestuurders hebben het stokje overgenomen in AK en MAK. Met dank aan hen die ons voorgingen! Het goede nieuws is, dat er nog een aantal ervaren schepelingen aan boord is gebleven. Samen met de nieuwelingen maakt dat uw bestuur op zijn best tot een energieke, niet naïeve club met frisse blik. Die haar achterban, bij wiens gratie ze bestaat, hard nodig heeft. Om zich te voeden, zich te informeren en zich niet los te zingen van wat u lokaal boeit en bezighoudt. We hopen daarom, gevraagd en ongevraagd, van u te horen.

We zijn onderweg… naar 2016. Met het beleidskader als richtingwijzer. De concrete invulling ervan is al begonnen. Zo gaat de Werkgemeenschap van predikanten dit jaar met drie prioriteiten aan de slag:  
1. geloofsgesprek organiseren tussen gemeenten
2. mogelijkheden van meer onderlinge samenwerking en regiovorming verkennen
3. onderzoeken of een aantal bijzondere vieringen op de zondagmorgen mogelijk zijn, elk met een duidelijke kleur en stijl, met veel pr en aandacht in de media

Al die ondernemingszin klinkt veelbelovend, maar de ruimte, die het beleidskader laat, is ook riskant. Want het kan betekenen dat we zaken voor ons uitschuiven, geen knopen doorhakken en alle wegen openlaten. Maar, het financiële tekort is aanzienlijk. We zullen keuzes moeten maken, gezien de menskracht, de middelen en ook de veranderde vragen vanuit de buurt en de stad. Wat doen we nog wel, wat niet of wat niet meer? Dat we vernieuwing ernstig nemen en dat dat investeringen vraagt, maakt de zorgvuldigheid van onze afwegingen des te belangrijker. En dat de verantwoordelijkheid niet alleen bij onze kundige kerkrentmeesters ligt, maar bij ons allen, moge duidelijk zijn.

Belangrijke investeringen, die, naar we verwachten, op weg naar 2016 vruchten zullen voortbrengen, zijn de laatste jaren al gedaan op het gebied van communicatie en fondswerving.
Hoe bereiken we de zogenaamde slapende leden? Hoe maken we onze bestaande geldacties begrijpelijk voor rand- en niet-kerkelijken? Professioneel fondswerver Lilian Peters is in november aangesteld om ons te adviseren en te ondersteunen. Ook is onderzoek gedaan naar onze omgang met ons ledenbestand.
Hoe kunnen we stadsgenoten aan ons binden, nu lidmaatschap niet meer de enige manier van betrokkenheid is? Adviezen en tips kunt u lezen in de handleiding over relatiebeheer van het Kerkelijk Bureau.

Verder hebben alle wijkgemeenten de afgelopen maanden gewerkt aan een eigen welkomstkaart voor nieuw-ingekomenen. Onze communicatieadviseur Hanna van Dorssen heeft dit gecoördineerd. Mirjam Kok, drijvende kracht achter eenvrouwsbedrijf De Weerspiegeling en actief in De Ark-Jacobuskapelgemeente verzorgde de vormgeving. Veel dank! Het resultaat is er naar en kunt u straks bij de borrel bewonderen.
          
Wagen, winnen en verder gaan
Scriba Julia van Rijn houdt ons in de samenvatting van het beleidskader –een aantrekkelijke, zeer leesbare folder, die u vanwege het formaat altijd op zak kunt hebben, te vinden op onze website– in deze spannende tijden versregels van Huub Oosterhuis voor: ‘Wagen winnen en verder gaan’. Laten we dat doen. En niet ieder voor zich, maar gezamenlijk. Met God’s koninkrijk voor ogen. Wagen winnen en verder gaan.  Mooi, dat juist in deze week van gebed voor de eenheid van christenen het thema ‘Winnen met gevouwen handen’ is. Misschien geen eenvoudige opgave, maar wel een heldere leidraad.

Tot slot, zusters en broeders, hoe lang kun je iets nieuw vinden? Nieuw genoeg om er nog bij stil te staan? We oefenen als het goed is nog steeds. Om het nieuws te blijven vinden, dat eeuwenoude Verhaal, dat nog steeds gaat en die vreemde en verontrustende Boodschap van de Mensenzoon. Voor onszelf en voor anderen. Geroepen om Gods liefde in de stad gestalte te geven. En onze roeping herinnert ons eraan dat de kerk niet omwille van zichzelf bestaat.  In geloofsvertrouwen mogen we met elkaar uitzien naar onze ontmoetingen, volgende stappen en nieuwe plannen dit jaar. Ik wens ons daarbij veel lef en plezier!

Vrijdag 20 januari, Nieuwjaarsontvangst Protestantse Kerk Amsterdam in de Bethelkerk