Homovriendelijke kerk? Laat het zien!

  • Berichtcategorie:Nieuws
In de onlangs gepubliceerde Regenboogindex van Europese kerken staat de Protestantse Kerk Nederland in de top-vijf van de meest homovriendelijke kerken. Dat is mooi maar het is niet genoeg, vinden Berendien Bos en Wielie Elhorst, beiden homoseksueel en actief bij de kerk betrokken. Ze zien, ondanks de openheid en ruimte in de Protestantse Kerk, nog genoeg werk aan de winkel, ook voor de Protestantse Kerk Amsterdam. “Het lijkt alsof hier alles kan, maar daardoor kan er ook een zekere afstand tot het onderwerp ontstaan”, signaleren ze. Blijf het er met elkaar over hebben en het benoemen, is hun advies, maak aan Amsterdammers steeds weer expliciet dat LHBTI’ers welkom zijn in de kerk. De komende Pride-week kan daar opnieuw een goede aanleiding voor zijn.

Gevarieerde reacties

Berendien en Wielie zijn lid van de voorbereidingsgroep van de jaarlijkse Pride Kerkdienst. De viering vormt de afsluiting van de Pride-week die dit jaar van 31 juli tot 8 augustus wordt gehouden. Bij het organiseren van de viering ervaren ze veel medewerking en enthousiasme. Maar toch, als je beter kijkt, is niet alles goud wat blinkt. Wielie: “Als ik mijn collega-predikanten in Amsterdam spreek over de Pride-viering of over LHBTI-emancipatie in het algemeen, zie ik een gevarieerde reactie. Dat is op zich helemaal niet erg. Het is juist inspirerend om er met elkaar over in gesprek te gaan.” Soms wordt over vieringen voor LHTBI’ers gezegd: jullie worden nu toch breed geaccepteerd in de kerk? Wielie: “Bij die constatering houdt dan vaak het gesprek op. Iedereen is welkom, dus dan hoeven we het er niet over te hebben. Jammer, want daarmee doe je het thema geen recht.”

Ondanks de openheid en ruimte in de Protestantse Kerk, nog genoeg werk aan de winkel, ook voor de Protestantse Kerk Amsterdam

Berendien bevestigt dat. “Er wordt weleens gezegd: voor hetero’s gaat het leven ook niet over rozen, dus hoezo die extra aandacht voor niet-hetero’s? Maar dat is te makkelijk. Als je LHBTI-er bent en daarvoor uitkomt, leef je een leven dat kwetsbaar is vanwege de ‘buitenwereld’. Als je de ander niet goed kent, weet je niet hoe die er werkelijk over denkt. Je kunt erover aangesproken worden. Dat kan heel onveilig voelen, ook in een kerk die LHBTI-vriendelijk zegt te zijn. In elke diverse gemeenschap is de kans op mensen die er moeite mee hebben reëel. Daar moet je je altijd toe verhouden.”

Ridderorde

Wielie groeide op in een Leger des Heils-gezin. Op zijn negentiende, toen hij theologie ging studeren in Kampen en heilssoldaat werd, besloot hij voor zijn seksualiteit uit te komen. Hij wilde bij zijn studie helemaal zichzelf kunnen zijn, en vooral: eerlijk. In het gezin waarin hij opgroeide, was zijn seksualiteit geen probleem, maar binnen het Leger lag dat anders. Zeker voor het Legerkorps in Kampen, dat nog erg traditioneel was. Toen hij voor een functie in het jeugdwerk werd geweigerd omdat hij homo is, besefte hij: dit is een doodlopende weg. Met een zwaar hart – “het Leger was mijn extended family”- liet hij zich uitschrijven. Wielie vond een nieuw kerkelijk thuis in de toen nog Gereformeerde Kerk. Hij werd er jongerenwerker en later predikant in algemene dienst voor het jeugdwerk.

Toen hij voor een functie in het jeugdwerk werd geweigerd omdat hij homo is, besefte hij: dit is een doodlopende weg

In 2015 koos hij ervoor gemeentepredikant te worden. Hij was een aantal jaren aan de Protestantse Kerk Amsterdam verbonden als predikant met bijzondere opdracht om de sociale acceptatie van LHBTI’ers in christelijke kring te bevorderen. Tegenwoordig is hij parttime gemeentepredikant in Bussum en hulppredikant in de Amsterdamse Oranjekerk. “De stap om uit het Leger te gaan, was nodig en goed, maar ik ervaar het nog steeds als een vorm van kerkasiel dat de Protestantse Kerk me heeft verleend. Daar ben ik de kerk dankbaar voor.” Dat hij landelijk en internationaal aan de weg timmert voor acceptatie van LHBTI’ers in de kerk is niet onopgemerkt gebleven. Op 26 april jl. kreeg hij een ridderorde opgespeld door burgemeester Femke Halsema. “Een grote erkenning van mijn werk en het werk van al die andere LHBTI-voorvechters in de kerk.”

Coming out is geen ‘eitje’

Berendien Bos komt uit een gereformeerd predikantsgezin. Thuis had homoseksualiteit geen negatief imago. Berendien: “Door mijn geloofsopvoeding heb ik altijd gevoeld dat ik een kind van God ben. Daar doet mijn seksualiteit niets aan af. Dat hebben mijn ouders me ook altijd meegegeven. Ik heb dan ook geen geloofscrisis meegemaakt om me in de kerk als lesbische vrouw op mijn gemak te voelen.” Toch was haar coming out ook voor haar geen ‘eitje’. “Ik realiseerde me dat mijn toekomst er flink anders uit zou zien dan ik tot dan toe had gedacht.” Haar eerste Pride Kerkdienst herinnert ze zich nog heel goed. “Ik weet nog dat ik vlak voor de dienst binnensloop en met bonzend hart op het balkon ging zitten, in de hoop dat niemand me zou opmerken.” Het was voor het eerst dat ze met zo veel gelijkgestemden in de kerk was.

Ik weet nog dat ik vlak voor de dienst binnensloop en met bonzend hart op het balkon ging zitten

“Het werd een onvergetelijke ervaring die veel heeft bijgedragen aan het besef dat ik niet ‘de enige’ ben in de kerk.” Berendien studeerde geschiedenis met als specialisatie de Afrikaanse geschiedenis en werkte als redacteur en communicatiemedewerker bij internationale (hulp)organisaties. Sinds een paar jaar werkt ze op het landelijk dienstencentrum van de Protestantse Kerk bij de kerkelijke advieslijn. In dat werk passeert het thema homoseksualiteit soms de revue. “Als het over homoseksualiteit gaat, komt de vraag vaak voort uit een zorg die er binnen de gemeente leeft. Want ‘er staat toch in de Bijbel dat’, et cetera. De beller gaat er meestal automatisch van uit dat ik heteroseksueel ben. Ik kies er lang niet altijd voor om te vertellen hoe ik er zelf in sta, maar ik probeer wel ideeën aan te rijken om de vragen in de gemeente ook op andere manieren te benaderen en om de veiligheid van LHBTI’ers in de gemeente voorop te stellen.”

Psychologie van de LHBTI’er

Veel LHBTI’ers trekken naar de hoofdstad vanwege het homovriendelijke milieu. Voor sommigen betekent dat een breuk met hun verleden, ook met hun kerk. Berendien: “Mensen laten daarmee niet automatisch hun geloof of relatie met God varen, dus gaan ze (misschien na een tijdje) in Amsterdam op zoek naar een kerk die bij hen past. Grote kans dat ze  vanwege  negatieve ervaringen eerst  op hun hoede blijven. Dan helpt het erg als je aan de woord- en liedkeuze in de dienst merkt dat je als LHBTI’er welkom bent en dat deze gemeente weet heeft dat het leven niet 100% hetero is.” Wielie: “Als je merkt dat je anders bent dan de rest is dat vrijwel altijd een ontdekking die ook een traumatische kant heeft. Dat is de psychologie van de LHBTI’er.” Berendien: “Daarom zie je bij veel LHBTI’ers een zekere terughoudendheid om het erover te hebben. Dat heb ik zelf ook.

Bespreek als gemeente met elkaar hoe je een veilige gemeente kunt zijn voor LHBTI’ers

Maar ik heb op een gegeven moment wel besloten dat ik ervoor uitkom. Daar heb ik vooral goede ervaringen mee tot nu toe, maar toch denk ik regelmatig: wat zou de ander er écht van vinden? Dat speelt bij mij vooral in kerkelijke kring.” Wielie: “We hebben hier als kerken een verantwoordelijkheid in. Ook als er gemeenteleden zijn die homoseksualiteit en geloof onverenigbaar vinden. Het gaat erom of je echt begaan bent met de ander als jouw naaste. Zeker als die zich in een moeilijke levensfase bevindt, bijvoorbeeld na de coming out. Dan moet je niet aankomen met Bijbelteksten maar naast deze persoon gaan staan. Net als bij iemand die rouwt. Bespreek als gemeente met elkaar hoe je een veilige gemeente kunt zijn voor LHBTI’ers. Er zijn modellen die een veilige kerk bespreekbaar en mogelijk maken. Zoiets kunnen we ook voor dit thema ontwikkelen. Daar is binnen de PKA gelukkig ook ruimte voor.”

Pride

De Pride-week is een van de momenten waarop je als gemeente het gesprek met elkaar kunt voeren hierover. Wielie: “Er zijn homo-onvriendelijke signalen in de samenleving die ook in de kerk doordringen. Grijp die aan om verhalen van LHBTI’ers met elkaar te delen en te verbinden met de traditie van het geloof. Met de verhalen over uitsluiting en bevrijding, worstelen met eenzaamheid, vallen en opstaan en opnieuw beginnen. Dat is – niet alleen voor LHBTI’ers – een mooie manier om je geloofsidentiteit een positieve invulling te geven of te hervinden.”

Lees hier alles over onze activiteiten in de week van Pride.

De afkorting LHBTI staat voor: Lesbisch, Homoseksueel, Biseksueel, Transgender en Intersekse. Kijk hier voor meer informatie over de Pride Kerkdiensten in Amsterdam en de Pride Pelgrimage van 30 op 31 juli.

Dit artikel verscheen eerder in Kerk in Mokum, juni 2021. Het hele nummer lees je hier.

Tekst: Mirjam Nieboer
Foto: Marloes van Doorn