Jan Pieter Lanooy speelt in Vrijburg voor betrokken publiek

De interesse van organist Jan Pieter Lanooy voor het orgel werd gewekt toen hij als kind de Disney-film Fantasia uit 1940 zag. In het donker is alleen de dirigent te zien, die zijn armen opheft. Dan laat hij ze zakken en begint het orkest te spelen: de beroemde Toccata en Fuga in D van Johann Sebastian Bach. Beelden van het orkest gaan over in gekleurde visuele effecten. De jonge Jan Pieter is er diep van onder de indruk.

In het predikantsgezin – Jan Pieters vader Rienk Lanooy is predikant en staat nu in de Kloosterkerk in Den Haag – klinkt veel muziek. Zijn moeder is pianiste. ‘Mijn ouders vertelden mij dat die toccata en fuga eigenlijk een orgelstuk is. Toen dacht ik: “O wauw, dus ik kan in mijn eentje een stuk voor een heel orkest spelen.” Ik nam orgelles bij de plaatselijke muziekschool en daarvandaan is het balletje gaan rollen.’

Meerdere studies

Jan Pieter Lanooy (1993) is sinds twee jaar organist en pianist van Vrijburg. Hij studeerde orgel aan Codarts in Rotterdam, kerkmuziek in Utrecht, deed een master muziekwetenschap in Leiden en haalde zijn bachelor geschiedenis in Leiden. ‘Muziek is fantastisch en ik wil er heel graag mijn brood mee verdienen, maar het is toch fijn om wat achter de hand te hebben’, zegt de jonge musicus daar zelf over. 2019 was voor hem een druk jaar. Hij rondde zijn opleiding voor orgel af, gaf veel concerten, begon zijn werkzaamheden in Vrijburg. En toen viel door corona van de ene op de andere week alles stil. Concerten werden geannuleerd en tijdens de lockdowns werden er in Vrijburg kerkdiensten gehouden die live werden uitgezonden en waarbij alleen de medewerkers aanwezig waren.

Bibliothecaris en archivaris

Stilzitten deed Jan Pieter tijdens de coronacrisis niet, want naast zijn werk in Vrijburg werkt hij als archivaris en bibliothecaris bij de Nederlandse Bachvereniging. Als archivaris beheert Jan Pieter het archief van de afgelopen honderd jaar en als bibliothecaris verzorgt hij de bladmuziek voor de projecten, zoals All of Bach: een website in wording met alle werken van Bach, opgenomen met beeld en geluid, zoveel mogelijk in authentieke vorm en op historische locaties.

Jan Pieter: ‘Een enorme muzikale schatkamer. Gelukkig kon dit project redelijk doorgaan, alleen dan zonder- of met beperkt publiek. Het idee was dat we het in dit jubileumjaar – de Bachvereniging bestaat dit jaar honderd jaar – af zouden hebben, maar we zijn nog maar bij een derde van de muziek. Het gaat nog jaren, misschien decennia duren. Ik vind het erg leuk om daar op de achtergrond een rol in te spelen.’

Orgels in Vrijburg

Vrijburg is een in het oog springend kerkgebouw, vlakbij de Rai aan de Diepenbrockstraat in Zuid. Qua architectuur is het een belangrijke interbellumkerk met kenmerken van de Amsterdamse School die helemaal aansluit bij de omliggende buurt. Oorspronkelijk stond er een groot orgel, bedoeld voor de samenzang van een grote gemeente. Hiervan rest alleen nog het gezichtsbepalende front boven de preekstoel, maar het orgel functioneert al jaren niet meer en de speeltafel is allang verdwenen. In 1972 werd het huidige orgel gebouwd door de firma Blank. Jan Pieter: ‘Het was de tijd van de neobarok, waarin men teruggreep naar Bach en zijn tijdgenoten. De orgels uit die tijd staan erom bekend dat ze vrij scherp klinken. Bij dit orgel zijn de scherpste kantjes er in de loop van de tijd wel vanaf gehaald. Het is een fijn instrument om op te spelen.’

Jan Pieter Lanooy: ‘Het leuke van Vrijburg is dat er zeer muzikaal geïnteresseerd publiek zit.’

Jan Pieter heeft plezier in zijn werk. ‘Het leuke van Vrijburg is dat er zeer muzikaal geïnteresseerd publiek zit. De meeste mensen zijn hoogopgeleid en gaan naar het concertgebouw. Met oud-radiopresentator Gert van Drimmelen vormen we een muzikale commissie en sparren we over de functie van muziek in de dienst. Na de dienst komen mensen vaak naar mij toe om me te bedanken of ze dienen een verzoek in. Het is hier ook erg laagdrempelig, het orgel staat dicht bij de mensen en je bent heel zichtbaar. Je krijgt er veel voor terug.’

Vogelgeluiden bij Messiaen

Zijn master muziekwetenschap in Utrecht rondde Jan Pieter af met een onderzoek naar de adequaatheid van vogels in de muziek van de Franse componist en organist Olivier Messiaen. Hij was één van de belangrijkste componisten van de twintigste eeuw met een duidelijk herkenbare eigen stijl, maar was daarnaast ook amateur ornitholoog (vogelkenner). Jan Pieter: ‘Al van kinds af aan was hij geïnteresseerd in vogels. Hij liep met pen en muziekpapier door het bos en noteerde de vogelgeluiden. Dat is ongelofelijk moeilijk, want het is vaak super hoog en snel en met ingewikkelde ritmes. Zijn vrouw ging vaak mee om het op te nemen, zodat hij het kon terugluisteren. Zij maakte een catalogus van alle vogels die hij in zijn muziek heeft verwerkt: ongeveer honderd soorten, waaronder hele specifieke.’

‘In zijn Pinkstermis heeft hij een aantal vogels verwerkt. In de muziek staat vermeld welke vogels hij gebruikt: een koekoek, een nachtegaal, een leeuwerik. Ik vond het interessant om te kijken hoe accuraat zijn imitaties zijn. Je kunt nooit een vogel precies nabootsen. Zelfs al zou je het hoogste orgelregister gebruiken, dan kom je in de verste verte nog niet bij de echte frequentie van vogels dus het blijft een compromis. Maar ik kwam er achter dat Messiaen door zijn kennis en liefde voor vogels veel accurater was bij de notatie van vogelgeluiden in vergelijking met andere componisten.’

Meer afleveringen in deze serie interviews vind je hier.

Bekijk hier de website van Jan Pieter Lanooy.

Bekijk hier de website van Vrijburg.