Jan van der Wolf, voorzitter van de werkgroep Veilig werken in de kerk

Jan van der Wolf was nauw betrokken bij de totstandkoming van de gedragscode. Foto: Marloes van Doorn

‘Iedereen moet zich veilig kunnen voelen’

De Protestantse Kerk Amsterdam vindt het  belangrijk dat iedereen die als vrijwilliger of beroepskracht werkzaam is voor de kerk, dat op een veilige en gewaardeerde manier kan doen. Om dat mogelijk te maken komen er onder andere een meldpunt, een gedragscode en vertrouwenspersonen. Zij zijn bij een melding van ongewenst gedrag essentieel.

Jan van der Wolf is voorzitter van de werkgroep die dit alles heeft voorbereid. ‘In mijn werk als studentenpastor/ vertrouwenspersoon in het hoger beroepsonderwijs kwam ik regelmatig slachtoffers tegen van ongewenst gedrag en misbruik, binnen hun familie, kerkelijke gemeente of jeugdclub. Als het om de kerk ging, vroeg ik altijd of zij het in hun gemeente met iemand wilden bespreken. Het antwoord was bijna altijd: nee, dat wil ik niet, dan voel me ik me niet veilig, want ik weet niet wat er dan gaat gebeuren. Dat had vaak met procedurele onduidelijkheid te maken. Dat we ons ook binnen de kerk veilig kunnen voelen, juist bij deze gebeurtenissen, is voor mij echt een thema geworden.’

Enkele vragen aan Jan van der Wolf

Wat moeten we verstaan onder ‘ongewenst gedrag’?

‘Ongewenst gedrag kan gaan om heel verschillende dingen. Je vindt dat terug in de gedragscode. Niet alleen seksueel overschrijdend gedrag of intimidatie, maar ook financieel. Of gepest worden, allerlei vormen van geweld, schending van privacy.’

Als je zoiets overkomt, wat kun je dan doen?

‘In zo’n situatie kun je als vrijwilliger of beroepskracht terecht bij het meldpunt van de Protestantse Kerk Amsterdam op het Kerkelijk Bureau. Je kunt dan praten met een vertrouwenspersoon. Er zijn er twee, een man en een vrouw. Samen met hem of haar wordt gekeken naar wat een volgende stap zou kunnen zijn. Misschien blijft het bij dit ene gesprek. Misschien volgt, als men dat wil, een vorm van mediation waarbij benadeelde en beschuldigde samen met de vertrouwenspersoon kijken of toekomstige samenwerking weer mogelijk is. Als een klacht ernstiger is, begeleidt hij/zij je verder door de regelgeving van de landelijke Protestantse Kerk of eventueel naar de burgerlijke rechtspraak. De  vertrouwenspersoon informeert je over te volgen routes, wat een en ander betekent, zodat je weet waaraan je begint. Er zijn twee vertrouwenspersonen zodat bij een klacht ook de beschuldigde begeleid kan worden.’

Hoe wordt er omgegaan met geheimhouding?

‘Het allerbelangrijkste is dat je binnen de Protestantse Kerk Amsterdam veilig een klacht kunt indienen. Er is volkomen geheimhouding. Het is niet nodig eerst met iemand van de (wijk)kerkenraad te overleggen. Je kunt direct
contact opnemen met de vertrouwenspersoon. Niemand hoeft ervan op de hoogte gesteld te worden dat je deze
weg bewandelt. Dit is belangrijk, want vaak is er schaamte of onzekerheid rond het indienen van een klacht. Komt een klacht wel eerst bij een kerkenraad van de wijkkerk, dan verwijst deze door naar het meldpunt. De vertrouwenspersoon adviseert en begeleidt dan ook de kerkenraad.’

Is het niet vooral veel extra regelgeving?

‘Ja, dat lijkt zo, misschien omdat het nieuw is, maar de meeste regels zijn pas nodig als er een incident plaatsvindt. Je kunt het ook zien als een vorm van pastoraat, een vangnet, voor slachtoffers en beschuldigden, waardoor op deskundige wijze zorg geboden kan worden in hoogst gevoelige situaties.’

Is een gedragscode in een kerk echt nodig?

‘In de kerk gebeuren dezelfde grensoverschrijdende zaken als in de rest van de  samenleving. De gedragscode
maakt het gesprek over hoe we met elkaar willen omgaan makkelijker. Dat kan op verschillende manieren. Bijvoorbeeld wijkkerken kunnen de gedragscode op hun agenda zetten en af en toe enkele gedragsregels met elkaar bespreken. Zij kunnen een vinger aan de pols houden en eens in de zoveel tijd met elkaar evalueren of er binnen
de gemeente naar hun mening veilig gewerkt kan worden. Dat kan ook binnen teams, denk aan een pastoraatsgroep of jeugd- en kinderwerk. Zo maak je je als gemeente de gedragscode eigen. Het kan verhelderend zijn om eens in de zoveel tijd woorden te geven aan de manier van omgaan met elkaar. Worden vrijwilligers bijvoorbeeld nog goed begeleid? Voelen zij zich gezien en gehoord? Elke wijkraad heeft daarbij zijn eigen verantwoordelijkheid om de procedures goed te volgen en een  portefeuillehouder aan te stellen die veilig werken en omgaan met elkaar tot zijn of haar aandachtsgebied rekent.’

Incidenten van deze aard liggen al gauw op straat toch?

‘Natuurlijk hoop je dat er nooit iets zal gebeuren in je  wijkgemeente, maar je kunt er niet van uitgaan. En stel dat een zaak in de media komt, dan dienen we er zorgvuldig en deskundig mee om te gaan. Daarom is er één  persvoorlichter, de communicatieadviseur van de Protestantse Kerk Amsterdam.
Je zou het meldpunt voor grensoverschrijdend gedrag een noodzakelijk kwaad kunnen noemen, maar het is
beter om het positief te benoemen. Het kan er bijvoorbeeld voor zorgen dat iemand niet met veel pijn uit de kerk vertrekt. Een  organisatie die zichzelf serieus neemt, zorgt er voor dat veilig werken goed is geregeld. Voorkomen van grensoverschrijdend gedrag kan niet altijd, maar zorgvuldig met mensen omgaan kan wel.’

Kerk in Mokum – september 2018
Tekst: Hanna van Dorssen. Foto: Marloes van Doorn

Sluit Menu